Mã tiền chế được sử dụng trong Y học Cổ truyền như thế nào?

Tuấn Khanh  - Thứ tư, 10/01/2018, 13:54 PM
Mã Tiền trước đến nay được biết đến là loại hạt cực độc, tuy nhiên hiện nay Mã tiền chế lại được sử dụng trong y học như một vị thuốc trong điều trị nhiều loại bệnh.

Chia sẻ tại buổi tọa đàm “Vị Mã tiền và Mã tiền chế sử dụng trong Y học Cổ truyền” do Tạp chí Thương hiệu và Pháp luật tổ chức, các chuyên gia y tế đã phân tích nhiều vấn đề liên quan đến loại hạt chứa chất cực độc và loại thuốc chế từ loại hạt cực độc – Mã tiền chế.

Mã tiền độc như thế nào?

Theo các chuyên gia y tế, hạt mã tiền có chứa rất nhiều alcaloid trong đó chủ yếu là strychnin, brucin, kết hợp với acid igasuric (acid clorogenic). Những alcaloid khác thường gặp là vomixin, struxin, colubrine α và β. Tỷ lệ alcaloid toàn phần trong mã tiền thay đổi từ 2,5 đến 5,5% , trong đó strychnin chiếm 43-45%.

Strychnin là chất hấp thu nhanh chóng từ đường tiêu hóa, đường hô hấp, đường tiêm và da nguyên vẹn. Strychnin dễ dàng được chuyển hóa trong cơ thể, chủ yếu bởi cytochrome P450 2B ở gan, và hầu như không có ảnh hưởng tích lũy. Thời gian bán thải là 10-12 giờ. Được thải trừ chủ yếu qua thận và gần như hoàn toàn trong 48 đến 72 giờ.

Empty

 Cây mã tiền (Ảnh: Internet)

Vì thế, mã tiền chế có tác dụng đối với thần kinh trung ương và ngoại vi có tác dụng kích thích với liều nhỏ, và tác dụng co giật với liều cao. Làm tăng biên độ và tần số hô hấp, tăng tuần hoàn khi các trung tâm này bị ức chế. Liều độc kích thích mạnh tủy sống làm tăng phản xạ và gây cơn co giật giống như co giật do uốn ván.

Từ những phân tích y học nói trên, theo các chuyên gia y tế, Mã tiền có chất strychnine có tác dụng hưng phấn toàn bộ trung khu thần kinh, trước hết là hưng phấn chức năng phản xạ tủy sống, tiếp theo là hưng phấn trung khu hô hấp và vận mạch ở hành tủy, nâng cao chức năng trung khu cảm giác của vỏ não.

Thuốc rất đắng kích thích lên thụ cảm vị giác làm tăng tiết dịch vị, tăng chức năng tiêu hóa, kích thích thèm ăn, nhưng đối với người không có tác dụng hưng phấn cơ trơn của ruột và dạ dày.

Trên súc vật thực nghiệm, thuốc có tác dụng cầm ho hóa đàm. Dùng thuốc kéo dài và tăng lượng làm tăng tác dụng kháng histamin của thỏ nhà.

Nước sắc thuốc với tỷ lệ 1:2 trên ống nghiệm có tác dụng ức chế nhiều loại nấm, 1% dịch kiềm Mã tiền trên thực nghiệm hoàn toàn ức chế sự sinh trưởng của các loại trực khuẩn ái huyết cúm, song cầu khuẩn phế viêm, liên cầu khuẩn A.

Empty

Hạt mã tiền trước đến nay được biết đến là loại hạt chứa chất độc (Ảnh minh họa. Nguồn: Internet)

Đồng thời, dịch kiềm Mã tiền còn có tác dụng làm tê thần kinh cảm giác (phần rễ).

Vì thế, với Mã tiền, người lớn dùng uống 1 lần 5 – 20mg strychnine bị trúng độc, 30mg gây tử vong. Y văn cổ có báo cáo dùng uống 7 hạt Mã tiền gây tử vong. Đặc biệt, không dùng cho phụ nữ có thai, trẻ em.

Empty

Nhà báo Đào Bình - Tổng Biên tập Tạp chí Thương hiệu và Pháp luật tặng hoa các chuyên gia

Mã tiền chế được dùng như thế nào trong điều trị bệnh?

Mã tiền chế có định lượng hoạt chất mã tiền trước và sau khi bào chế:

- Mã tiền cả vỏ đồ lên, thái nhỏ, sấy khô (nhẹ lửa) tán bột có 2,7% alcaloid toàn phần.

- Mã tiền đồ lên, bóc vỏ thái nhỏ, tẩm dầu mè một đêm, sao vàng có 1,26% alcaloid toàn phần.

Mã tiền được bào chế làm giảm độc tính của strychnin. Hàm lượng strychnin giảm nhiều sau bào chế chỉ còn 1,26% alcaloid toàn phần, trong đó strychnin chiếm 43 - 45% alcaloid toàn phần, tương đương 0,63% strychnin. Nên không còn độc tính, chỉ có tác dụng điều trị bệnh.

Tác dụng dược lý của mã tiền chế

Mã tiền chế hỗ trợ điều trị phong thấp, tê, bại liệt, di chứng bại liệt trẻ em; đau khớp dạng phong thấp, nhức mỏi chân tay, đau dây thần kinh, sưng đau do sang chấn, nhọt độc sưng đau, khí huyết tích tụ trong bụng (uống trong và xoa bóp bên ngoài), tiêu hóa kém.

Chiết xuất strychnin dùng trong y học hiện đại.

Điều trị hiệu quả trong các bệnh lý nhược cơ, liệt mặt, loạn dưỡng cơ… 

Empty

  Các chuyên gia y học trả lời các câu hỏi liên quan đến mã tiền và mã tiền chế trong buổi tọa đàm

Cách bào chế mã tiền chế

- Quy định của Bộ Y tế: lấy hạt của quả cây mã tiền ngâm vào nước vo gạo khoảng 36 giờ, đến khi mềm cạo vứt bỏ vỏ ngoài và mầm, sau đó thái mỏng. Sấy khô tẩm dầu mè một đêm,  sao cho vàng đậm (cho hết dầu) cho vào lọ đậy kín.

- Lấy hạt mã tiền sạch, sao với cát sạch cho phồng đến khi có àu nâu thẫm hoặc màu hạt dẻ sẫm. Khi ngoài vỏ có đường tách nẻ, thì đổ hạt và cát ra; rây bỏ hết cát, cho hạt vào máy quay cho sạch lông nhung đã bị cháy.

- Hạt Mã tiền tẩm dầu vừng: Cho hạt Mã tiền sạch vào nước  hoặc nước vo gạo, ngâm  một ngày đêm; hay cho hạt Mã tiền vào nước đun sôi, lấy ra, lại ngâm nước rồi lại lấy ra vài lần như vậy khi thấy mềm. Lấy hạt, cạo bỏ vỏ hạt, bỏ cây mầm, thái mỏng, sấy khô, tẩm dầu vừng (mè) một đêm; lấy ra sao đến màu vàng, để nguội, cho vào lọ đậy kín.

Mã tiền chế được dùng với liều lượng 0,4g/lần một ngày 1g (theo quy định của Bộ Y tế).

Empty

Ban Biên tập Tạp chí Thương hiệu và Pháp luật chụp ảnh lưu niệm cùng các chuyên gia tham dự tọa đàm

Cũng tại buổi tọa đàm, bà Lê Thị Bình - Tổng Giám đôc Công ty TNHHSX&TM Dược phẩm Tâm Bình cũng đã thông tin về thành phần Mã tiền chế sử dụng trong sản phẩm Viên khớp Tâm Bình.

Theo thông tin từ bà Lê Thị Bình, sản phẩm Viên khớp Tâm Bình được Cục An toàn thực phẩm - Bộ Y tế cấp số đăng ký lần đầu năm 2011, đăng ký lại năm 2014. Sản phẩm có sử dụng vị mã tiền chế được làm từ hạt Mã tiền nhưng đã được chế biến qua rất nhiều công đoạn, đã làm giảm độc tính của các Alcaloid trong Mã tiền, chủ yếu là Brucin và duy trì được tác dụng tốt của Strychnin.

"Năm 2017 sản phẩm Viên khớp Tâm Bình đến hạn đăng ký nên chúng tôi tiến hàng làm hồ sơ đăng ký mới và có thay đổi thành phần công thức của sản phẩm. Cụ thể, thay thế vị Mã tiền chế bằng Hy thiêm. Ngày 3/7/2017 chúng tôi đã được Cục An toàn thực phẩm cấp giấy xác nhận công bố số 21245/2017/ATTP-XNCB", bà Lê Thị Bình cho biết.

Buổi tọa đàm “Vị Mã tiền và Mã tiền chế sử dụng trong Y học Cổ truyền” do Tạp chí Thương hiệu và Pháp luật tổ chức vào sáng hôm nay (10/1) với sự tham dự của đông đảo các chuyên gia y học hàng đầu và đại diện nhiều cơ quan báo chí. Đây là một trong những hoạt động chủ đạo trong định hướng phát triển của tạp chí và gây được sự chú ý của đông đảo độc giả.

Bình luận