“Mứt nhà nghèo” - món lạ trên mâm cỗ ngày tết của đất Cố đô

Nguyễn Hiền  - Thứ tư, 22/01/2020, 11:30 AM
Món mứt tết độc đáo ở Huế được gọi với cái tên gây ấn tượng “mứt nhà nghèo” nhưng là món không thể thiếu trong mâm cỗ ngày Tết của nhiều gia đình.

Nhắc đến các món mứt trong những dịp Tết thì Huế có thể xem là “thiên đường” khi có đến hàng chục loại mứt khác nhau. Từ những món mứt nổi tiếng như mứt gừng, mứt cung đình, mứt hạt sen... đến những món mứt dân dã như mứt quất, mứt khoai, mứt cam sành.. Mỗi loại đều mang một hương vị, một sắc thái riêng tạo nên sự khác biệt và đa dạng của mứt Huế.

Tuy nhiên, nói về mứt xứ Huế, người dân trong vùng không ai không biết đến món mứt sắn được mệnh danh là loại “mứt của nhà nghèo” được gia đình bà Lê Thị Tư (80 tuổi, trú phường Thuỷ Xuân, TP Huế, tỉnh Thừa Thiên – Huế) duy trì sản xuất bao nhiêu thế hệ qua.

Gia đình bà Tư được coi là nơi cuối cùng ở Huế còn giữ nghề làm món mứt sắn đặc biệt với nguyên liệu dễ tìm, quen thuộc với người nông dân và giá thành rẻ.

81577268_453068478911274_6151051281415798784_n

Mỗi dịp Tết đến xuân về, bà Tư lại cùng con gái làm món mứt sắn độc đáo.

Trong cái lạnh se sắt của những ngày giáp Tết Nguyên Đán, bà Tư cùng con gái lại tất bật gọt vỏ sắn làm mứt Tết để kịp cho các thương lái đến thu mua.

Cầm những củ sắn vừa mới luộc chín trên tay, bà Tư tiếp chuyện, đã hơn 50 năm nay cứ mỗi dịp Tết đến xuân về bà lại bắt tay vào làm món mứt sắn để phục vụ nhu cầu của gia đình và một số người thân quen ở Huế. Để làm món mứt đặc biệt, vào giữa tháng 11 hàng năm bà Tư đã bắt đầu thu mua sắn, chuẩn bị các nguyên vật liệu.

Theo lời kể của bà Tư, ngày xưa, ngay từ khi còn nhỏ người phụ nữ Huế đã được người lớn chỉ dạy cho cách làm những món bánh, món mứt khác nhau. Đến ngày Tết, ai cũng biết làm một vài món vừa để dùng trong gia đình, vừa thể hiện sự khéo tay của mình. Thói quen làm mứt vào mỗi dịp Tết đó đến nay vẫn còn lưu giữ ở nhiều gia đình. Trong đó, mứt sắn là một trong những món mứt sở trường mà bà Tư được những người đi trước trong nhà chỉ dạy từ khi bà còn bé.

80668410_2857361157658209_1905862948434214912_n

Chiên sắn với dầu là một trong những công đoạn khá vất vả, đòi hỏi sự khéo tay của người làm mứt

Nói về món mứt đặc biệt này, bà Tư cho biết, ngày xưa người dân Huế nghèo khó, ăn cơm phải độn sắn bởi nó là nguyên liệu có nhiều và rẻ. Bởi thế, ngày Tết, sắn lại là nguyên liệu chính để người dân nghèo xứ Huế chế biến thành món mứt đón Tết.

Miếng mứt sắn khi ăn có vị ngọt, thanh và giòn tan chứ không còn nhiều vị bùi đặc trưng của sắn. Người lần đầu mới thưởng thức khó có thể tin mỗi miếng mứt vàng ươm, ngọt lịm lại được làm ra từ những củ sắn sần sùi.

Chia sẻ về việc làm mứt sắn bà Tư cho hay, để làm ra những miếng mứt sắn ngon không hề đơn giản. Ngay từ bước ban đầu chọn sắn làm mứt phải là loại sắn có những đặc điểm phù hợp, quan trọng nhất là sắn không bị đắng. Ở Huế, người làm mứt thường chọn sắn ba trăng. Đây là loại sắn có củ không quá to nhưng khi luộc chín củ sắn lại có độ dẻo và vị bùi vừa phải, rất hợp để làm mứt.

Sắn nguyên liệu sau khi đưa về sẽ được sơ chế bằng cách gọt bỏ vỏ và những phần sần cứng. Củ sắn sau đó lại được chặt ra từng khúc dài tầm 10 cm, rửa sạch rồi cho vào nồi luộc. Chừng hơn 30 phút, khi sắn đã chín đến mức vừa phải thì vớt ra để nguội, chờ cắt thành lát mỏng để chuẩn bị cho công đoạn tiếp theo.

Bà Tư chia sẻ: “Ngày trước củ sắn sau khi được nấu chín và cắt lát mỏng thì mang đi phơi nắng. Khi miếng sắn đã khô hết nước lại tiếp tục cho lên chảo rang đều. Để miếng sắn không bị cháy, người xưa hay rang chung với cát. Sau này có dầu ăn thì chuyển qua chiên bằng dầu nên sạch hơn. Tuy có thay đổi về cách làm nhưng miếng sắn vẫn giữ được vị giòn, hương vị vẫn không hề thay đổi”.

81733477_486793531968773_3307997340526182400_n

Được làm từ nguyên liệu sắn nên món mứt này được người dân gọi là món “mứt nhà nghèo”.

Khi làm mứt sắn phải canh liên tục bên bếp lửa để đảo sắn cho đều. Nếu đảo không đều thì sắn dễ bị cháy và đảo không khéo tay thì sắn dễ bị nát không làm mứt được.

Khi những miếng sắn đã vàng đều, người làm mứt vớt ra để ráo dầu rồi mang đi ngào với đường theo một tỷ lệ nhất định. Đến lúc này, miếng mứt sắn hoàn hảo mới thực sự hoàn thành.

Tuy không còn làm nhiều nhưng nếu có ai tìm đến nhờ chỉ cho cách làm mứt, mệ Tư đều không ngần ngại hướng dẫn nhiệt tình.

“Tôi làm mứt sắn không chỉ vì đó là thói quen vào mỗi dịp Tết. Có người nói với tôi là từng đi khắp chợ Đông Ba chỉ để hỏi tìm mua mứt sắn nhưng không thể nào tìm thấy. Vậy nên còn làm mứt cũng là vì muốn lưu giữ lại một chút hương vị Tết ở Huế ngày xưa”, bà Tư tâm sự.

Bà Tư cho biết thêm: “Dù không được xếp vào hàng cao lương mỹ vị nhưng mứt sắn từng một thời là món ngon xuất hiện nhiều trong mâm cỗ ngày Tết của nhiều gia đình ở Huế. Cũng bởi cái sự dân dã, rẻ tiền mà ngày xưa nhiều người vẫn hay ví von đây là món mứt của nhà nghèo. Theo thời gian, mứt sắn không còn xuất hiện nhiều trong dịp Tết ở Huế. Có lẽ cuộc sống ngày càng đầy đủ, nhiều loại mứt hiện đại có sẵn nên nhiều gia đình ở Huế mất đi thói quen tự làm mứt ngày Tết”.

Người làm mứt truyền thống ngày càng ít, những món mứt dân dã như mứt sắn vì vậy mà cũng dần bị lãng quên, có chăng chỉ còn lờ mờ trong ký ức của một vài người. Ở Huế hiện nay, bà Tư là một trong số rất ít người còn lưu giữ được bí quyết làm món "mứt nhà nghèo” độc đáo này.

Bình luận