Phật pháp căn bản: Hiểu đúng triết lý nhân quả

Chủ nhật, 26/10/2014, 20:42 PM
Nhân là nguyên nhân, quả là kết quả. Xét về mặt thời gian, giai đoạn trước là nhân, giai đoạn sau là quả. Còn về không gian: năng lực phát sinh là nhân, phản ứng năng lực phát sinh ấy là quả.

Ví dụ: hạt lúa có năng lực phát sinh là nhân, cây lúa là phản ứng năng lực phát sinh của hạt lúa là quả.

 phat-phap-can-ban-hieu-dung-triet-ly-nhan-qua--giadinhvietnam.com 1

Nếu làm việc ác, sát sanh hại vật... chắc chắn sẽ bị quả báo xấu (ảnh minh họa)

Đặc điểm của lý nhân quả

Nhân quả là một định luật thực tại: nhân quả là một định luật căn cứ vào thực tại để làm rõ sự tương quan tương duyên giữa nguyên nhân và kết quả của sự vật.

Nhân quả chi phối tất cả: tất cả sự vật, tất cả sự sai khác về hình thức cũng như tinh thần, đều là sự hình thành của những nghiệp nhân không giống nhau.

Nhân quả là một định luật phức tạp: do sự tương quan, tương duyên và tương phản giữa nguyên nhân và kết quả nên định luật nhân quả không giản dị để hiểu, trái lại rất là phức tạp rất khó nhận biết nếu không khéo xét đoán.

Nhân quả về mặt không gian

Nhân có năng lực tạo thành quả: Tất cả nguyên nhân hữu hình, vô hình đều có năng lực tạo thành kết quả. Ví dụ hạt lúa có năng lực tạo thành cây lúa (hữu hình), một ý nghĩa hiền lành hay độc ác có năng lực tạo thành an vui hoặc đau khổ cho con người (vô hình).

Một nhân không thể tạo thành quả: Tuy nhân có năng lực tạo thành quả nhưng nếu chỉ có một nhân thì quả sẽ không thành vì phải có sự hỗ trợ của nhiều nhân khác, những nhân khác này gọi là duyên.

Ví dụ: Nếu chỉ một mình hạt lúa thì không thể tự sinh cây lúa, cần phải có sự hỗ trợ của đất, nước, phân, lúa. Cũng vậy nếu chỉ ý nghĩ hiền lành hay độc ác thì quả lành và dữ cũng chưa phát sinh, cần phải có sự giúp của những nhân khác như lời nói hay việc làm thì quả mới phát sinh.

 phat-phap-can-ban-hieu-dung-triet-ly-nhan-qua--giadinhvietnam.com 2

Nếu biết phóng sanh, làm các việc thiện chắc chắn sẽ có được cuộc sống yên vui

Nhân quả tương nhiếp: Nhân làm ra quả, quả làm ra nhân. Ví dụ: hạt lúa trở thành cây lúa, cây lúa sinh ra hạt lúa.

Nhân quả tương nhập: Trong nhân thấy quả, trong quả thấy nhân, căn vào nguyên nhân hiện tại, có thể thấy được kết quả ở tương lại và chính trong quả hiện tại có thể thấy nguyên nhân từ quá khứ.

Cổ nhân nói :

Dục tri kiến thế nhân

Kim sanh thọ giả thị

Dục tri lai thế quả

Kim sanh tác giả thị

Dịch :

Muốn biết nhân đời trước

Thì hãy xem đời nay nhận những gì

Muốn biết quả đời sau

Hãy xem đời nay làm những gì

Nhân quả về mặt thời gian

Nhân quả đồng thời là nhân quả nối liền nhau, cùng phát hiện trong một thời gian. Ví dụ: đánh chuông thì có tiếng.

Nhân quả hiện tại là đời này tạo nhân, đời này hưởng quả. Ví dụ: học giỏi thì thi đậu, cấy lúa thì có lúa ăn sau một thời gian.

Nhân quả ba đời là quá khứ tạo nhân, hiện tại thọ quả. Hiện tại tạo nhân đời sau hưởng quả. Ví dụ : được làm người là do ngữ năm giới của đời trước, đời sau cố gắng công tu tập thì hiện tại và đời sau sẽ được quả vị giải thoát.

Lợi ích khi hiểu và hành nhân quả

Biết nhân quả sẽ tránh những lối tin tưởng sai lầm có hại cho đời sống an vui hạnh phúc.

Không tin định mệnh đó là người hiểu lý nhân quả biết rằng mọi kết quả của đời mình không phải do trời định mà là do chính mình. Không tin ngẫu nhiên: Mọi kết quả mà mình hưởng thụ không phải tự nhiên mà có. Không tin sự cố định: Nhân quả có thể sửa đổi, do đó có thể sửa quả ác, xấu bằng cách tạo nhân lành đẹp.

Không tin nhân quả mâu thuẫn: Vì nhân quả có thể kéo dài trong nhiều đời, nên với cái nhìn nông cạn có thể cho rằng nhân quả mâu thuẫn, trái ngược như làm lành bị quả xấu, làm ác bị quả tốt, thật ra là do nhân quả chưa chín muồi.

Tin rằng mình là chủ của đời mình. Người hiểu lý nhân quả đặt lòng tin ở chính mình, tự mình chọn con đường an lạc và vững tiến trên con đường ấy, không ỷ lại vào một đáng thần linh khác.

Người hiểu nhân quả không chán nản và trách móc vô cớ trước những thất bại, trước những nghịch cảnh mà sáng suốt nhận định, tìm nguyên nhân của sự thất bại và nghịch cảnh để chế phục.

Biết nhìn xa trông rộng: nghĩa là biết nhìn quả trước khi tạo nhân. Không bỏ thân an phận trong sự tối tăm ngu dốt mà tinh tấn học hỏi vì biết rằng mình sẽ đạt được sự giác ngộ.

Nhân quả là một đạo lý sảng tỏ chi phối vũ trụ nhân sinh nên người tin nhân quả là người có đức tin sáng suốt lành mạnh, làm lợi ích cho mình cho người và cho xã hội.

Sự đau khổ, phiền não của con người là do người ta không hiểu hoặc thiếu đức tin nơi đạo lý nhân quả. Là người học Phật, chúng ta nên học tập và phổ biến đạo lý nhân quả để đem lại an vui hạnh phúc cho đời và cho chúng sinh, hãy nhớ: “phàm làm việc gì trước phải nghĩ đến kết quả của nó”.

Minh Thiện (Bài giảng tại Trường TCPH Đà Nẵng)

Từ khóa:
Bình luận