Thuyết âm dương, ngũ hành trong mâm ngũ quả

Chủ nhật, 07/02/2016, 12:30 PM
Mâm ngũ quả từ lâu đã là một biểu tượng văn hoá đẹp đẽ trong đời sống văn hoá Việt, tượng trưng cho thuật ngũ hành, cấu tạo nên vật chất của Trái đất và con người.

 thuyet-am-duong-ngu-hanh-trong-mam-ngu-qua--giadinhvietnam.com 1

Mâm ngũ quả ngày Tết 

Ngày Tết, dù giàu hay nghèo, nhà nào cũng phải có mâm ngũ quả bày trên bàn thờ để thờ ông bà, tổ tiên. Từ xa xưa, mâm ngũ quả đã là một biểu tượng văn hoá đẹp đẽ trong đời sống văn hoá Việt. Mâm ngũ quả (5 loại quả) tượng trưng cho thuật ngũ hành, cấu tạo nên vật chất của Trời Đất và con người. Theo quan niệm của triết học phương Đông, màu trắng tượng trưng cho hành kim, màu xanh tượng trưng cho hành mộc, màu đen tượng trưng cho hành thủy, màu đỏ tượng trưng cho hành hỏa và màu vàng tượng trưng cho hành thổ.

Mâm ngũ quả còn là biểu tượng cho năm điều nguyện ước của con người: Phúc, Lộc, Thọ, Khang, Ninh. Theo sách từ điển Hán Việt thì chữ Phúc trong ngũ quả chính là ước mong gia đình sum họp đông vui, hạnh phúc. Chữ Lộc cầu cho cả nhà được hưởng sự no đủ trong cuộc sống quanh năm. Chữ Thọ mang lời ước được sống trọn đời khỏe mạnh, sống trăm tuổi. Chữ Khang có nghĩa là an khang, an nhàn, tự tại, luôn minh mẫn, hoạt bát trong suốt cả năm. Chữ Ninh là lời ước gia đình ấm êm, tai qua nạn khỏi.

Với ý nghĩa “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”, mâm ngũ quả của người Việt biểu thị lòng tôn kính, biết ơn tổ tiên của các thế hệ cháu con, đồng thời tượng trưng cho sự “Viên tròn quả phúc”. Đó là khát vọng muôn thuở của mọi gia đình trong năm mới.

Người Việt từ xưa rất chuộng con số 5. Theo quan niệm cổ truyền, vũ trụ có ngũ hành, cơ thể người có ngũ tạng, đất có ngũ phương, trời có ngũ mùa, bàn tay thì có 5 ngón…Theo thuyết “âm dương ngũ hành” của phương Đông thì mâm ngũ quả còn là sự tượng trưng cho luật cân bằng âm dương của vũ trụ và của cuộc sống con người. Người xưa quan niệm màu xanh của hoa quả mang tính âm, trái chín có tính dương. Mâm ngũ quả còn tượng trưng cho hương vị của cuộc sống mà con người phải trải qua: Ngọt, đắng, chua, cay, mặn (ngũ vị).

Truyền thống từ xưa đến nay của dân tộc ta, mâm ngũ quả ngày Tết có một ý nghĩa đặc biệt. Thông thường, mâm ngũ quả không thể thiếu nải chuối xanh. Màu xanh của chuối được coi là Hành Mộc. Nải chuối như bàn tay nâng đỡ, che chở, biểu tượng cho sự sung túc, đùm bọc và gắn kết. Giữa nải chuối thường là quả bưởi màu vàng (ứng với Hành Thổ), ý nghĩa là cầu phúc lộc (nhiều người cũng dùng quả phật thủ hay quả lựu chín vàng). Trên mâm, Hành Hỏa là các loại quả có màu đỏ (thường là dưa hấu, quýt) và Hành Kim là những loại quả có màu trắng sáng như quả đào, quả roi; Hành Thủy được tượng trưng bằng quả có màu đen, sẫm như mận, hồng xiêm…

Tùy văn hóa vùng miền mà việc sử dụng các loại quả cho mâm ngũ với ý nghĩa riêng theo mong muốn, ước nguyện của gia chủ, nhưng vẫn đảm bảo được các màu sắc chủ đạo theo Ngũ Hành để được mâm ngũ quả đẹp, ấm cúng, đem lại cảm giác sung túc. Mâm ngũ quả chẳng những nói lên sắc hương cây nhà lá vườn, mà còn nói lên giá trị dinh dưỡng của 4 mùa hoa trái cùng năng lượng ngũ cốc giúp cho cuộc sống của con người sinh sôi phát triển. Nguồn dinh dưỡng của hoa quả là một ân huệ đặc biệt mà thiên nhiên ban tặng cho con người mà không có vị thuốc nào thay thế được.

Mâm ngũ quả trước hết là để thờ cúng tổ tiên, nó làm tăng phần trang trọng nơi thờ phụng và làm cảnh quan ngày Tết gia đình thêm ấm áp, rực rỡ. Đó là một nét đẹp văn hóa của dân tộc. Ngày Tết qua rồi, mâm ngũ quả đem xuống cho gia đình cùng ăn, tăng thêm phần vui vầy, đầm ấm. Mùa Xuân là mùa hoa trái. Mùa Xuân là Tết trồng cây. Cây để phục vụ dựng xây, cây để cải tạo sinh thái, môi trường. Cây cho hoa, cho quả. Từ mâm ngũ quả ngày Xuân nghĩ tới bao vấn đề nhân tình thế thái “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”, người lao động luôn luôn biết ơn cây đời đã cho hoa thơm quả ngọt. Nhìn mâm ngũ quả, con người càng chiêm nghiệm lẽ sống đời thường và cảm ơn thiên nhiên chẳng những bảo vệ ta mà còn nuôi ta suốt 4 mùa hoa trái.

Cùng với cành đào, nhành mai, chậu quất… mâm ngũ quả đã trở thành một thứ không thể thiếu trong ngày Tết của Người Việt Nam. Đây là một tập quán tốt đẹp của nhân dân ta, thể hiện sức sống mạnh mẽ, tràn trề niềm hy vọng trong năm mới.

Mai Diên



Từ khóa:
Bình luận